Religious Teachings of the “Satra” Institution of Guru Harideva-196 (হৰিদেৱ গুৰুজনাৰ সত্ৰানুষ্ঠানৰ ধৰ্মীয় শিক্ষা-১৯৬)

 

Earlier it is told that the outward tendency of mind attracts human being towards things of outside world. Due to that most of the people try to acquire peace and happiness from gross worldly things situated in the outside world. Being misguided in this way people think that the God Almighty is available outside him as like as other material objects of the world. But in fact God is not situated outside human being. One can find God by searching inside himself only. On the other hand it is also said that God realization or liberation of soul is the prime aim of human life. Analyzing the things as above scriptures say that unless one control the outward  tendency of mind and direct this tendency in the inward direction it is not possible for him to know the soul or God and attain liberation from worldly life. Now, Scriptures say that from the point of view of soul, there is no difference between man and woman.  The soul inside the body of man and woman is one and same. But from the point of view of body there are vast differences between them. The way of physical expressions and  direction of flow of  energy  in male and female bodies are opposite . It is said that the male body is mainly dominated by “Purusha” and the female body is mainly dominated by“ Prakriti”. Also, inward tendency is natural for “ Purusha” and outward tendency is natural for “Prakriti” . Thus, movement and activities  of man in accordance with attraction of outward tendency of mind is not natural. So, it becomes necessary for  man to control outward tendency of mind and direct that in the inward direction. For this purpose scriptures suggest special purifying activities and spiritual practice for man. On the other hand the movement and activities of women in accordance with the attraction of outward tendency of mind is natural. Hence purifying activities and spiritual practices as like as man are not recommended for woman in the scriptures . Based on this type of scriptural injunctions Guru Harideva Granted respectable position to women in his Satra Institution. ( to be continued)

আগত কৈ অহা হৈছে যে মনৰ বহিৰ্মুখী প্ৰবৃত্তিয়ে মানুহক বহিৰ্জগতৰ বস্তুৰ প্ৰতি আকৰ্ষিত কৰে। সেই আকৰ্ষণৰ দ্বাৰা আকৃষ্ট হৈ সৰহ সংখ্যক মানুহে বাহিৰৰ বৈষয়িক জগতৰ স্থুল বস্তুৰ পৰা সুখ-শান্তি আহৰণ কৰাৰ চেষ্টা কৰে। বাহিৰৰ জগতৰ তীব্ৰ আকৰ্ষণৰ প্ৰভাৱত অৱশ হৈ মানুহে ঈশ্বৰৰ স্থিতিও জগতৰ অন্যান্য বস্তুৰ লেখীয়াকৈ নিজৰ বাহিৰত বুলি ধৰি লয়। কিন্তু প্ৰকৃত সত্য হৈছে ঈশ্বৰ বা আত্মা নিজৰ বাহিৰত নাই ।নিজৰ ভিতৰত বিচাৰিলেহে ঈশ্বৰ পোৱা যায়। আনহাতে মানৱ জীৱনৰ প্ৰধান লক্ষ্যও হৈছে আত্মজ্ঞান লাভ বা ঈশ্বৰ উপলব্ধি বা সংসাৰ মুক্তি ।এই বিলাক কথা বিচাৰ কৰি শাস্ত্ৰত কোৱা হৈছে যে মনৰ বহিৰ্মুখী প্ৰবৃত্তি নিয়ন্ত্ৰণ কৰি তাক অন্তৰ্মুখী কৰিব নোৱাৰিলে মানৱ জীৱনৰ প্ৰধান লক্ষ্যত উপনীত হোৱা সম্ভৱ নহয়। এতিয়া কথা হৈছে আত্মাৰ দিশৰ পৰা পুৰুষ আৰু নাৰীৰ কোনো পাৰ্থক্য নাই ।যি আত্মা পুৰুষ শৰীৰত আছে সেই একে আত্মা নাৰীৰ শৰীৰতো আছে ।কিন্তু উভয়ৰে শাৰীৰিক প্ৰকাশ ভঙ্গী তথা শাৰীৰিক শক্তিৰ প্ৰৱাহৰ দিশ সম্পূৰ্ণ বিপৰীত। ইয়াৰ কাৰণ হৈছে পুৰুষ শৰীৰ পুৰুষ প্ৰধান আৰু নাৰী শৰীৰ প্ৰকৃতি প্ৰধান। আকৌ পুৰুষ স্বভাৱতঃ অন্তৰ্মুখী আৰু প্ৰকৃতি স্বভাৱতঃ বহিৰ্মুখী।এনেদৰে বিচাৰ কৰি চালে দেখা যায় যে   বহিৰ্মুখী প্ৰবৃত্তিৰ আকৰ্ষণ বশতঃ পুৰুষৰ মনৰ বহিৰ্মুখী গতি আৰু সেই অনুসৰি কৰা শাৰীৰিক কৰ্ম স্বাভাৱিক নহয়। সেয়েহে পুৰুষে মনৰ বহিৰ্মুখী গতি নিয়ন্ত্ৰণ কৰি তাক অন্তৰ্মুখী কৰাৰ প্ৰচেষ্টা কৰা কৰ্ত্তব্য ।সেই উদ্দেশ্যে শাস্ত্ৰত পুৰুষৰ বাবে কিছুমান বিশেষ পৱিত্ৰতা সাধনমূলক কৰ্ম আৰু পাৰমাৰ্থিক সাধনা কৰাৰ উপদেশ দিয়া হৈছে । আনহাতে বহিৰ্মুখী প্ৰবৃত্তিবশতঃ হোৱা নাৰীৰ মনৰ বহিৰ্মুখী গতি আৰু সেই অনুসৰি নাৰীয়ে কৰা শাৰীৰিক কৰ্ম স্বাভাৱিক ।সেয়েহে শাস্ত্ৰত নাৰীৰ বাবে পুৰুষৰ সমানে পৱিত্ৰতা সাধনমূলক বিশেষ কৰ্ম আৰু কঠোৰ পাৰমাৰ্থিক সাধনা কৰাৰ বিধান দিয়া নাই । ওপৰোক্ত প্ৰকাৰৰ শাস্ত্ৰীয় বিধি বিধান মানি হৰিদেৱ গুৰুজনাই নিজৰ সত্ৰত মহিলাক পুৰুষৰ সমান সন্মান দিয়াৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল। (আগলৈ)  

Religious Teachings of the “Satra” Institution of Guru Harideva-195 (হৰিদেৱ গুৰুজনাৰ সত্ৰানুষ্ঠানৰ ধৰ্মীয় শিক্ষা-১৯্য৫)

 

Scriptures say that the happiness enjoyed by us are of four types. Those are physical, mental, intellectual and spiritual.  For example, in hot weather we feel  discomfort in our body and become unhappy . In moderate weather we feel bodily comfort and enjoy physical happiness. Attraction and distraction towards things of material world make us   happy or unhappy mentally.  The  physical happiness is  more or less equal for all people . For example, moderate weather brings equal physical happiness to all people. But in case of mental happiness the thing or situation that makes one person happy may make another person unhappy. Again, it is said that most of the people never try to go above physical stage of happiness. They always try to gain physical happiness by any means.  However, a limited number people go above physical stage and become able to  attain mental happiness. Compared to above,  very small number of people attain intellectual happiness, superior to mental happiness, by acquisition of knowledge  . But intellectual knowledge creates competitiveness in the mind of people. People gain expertise, ability, creativity etc. proportionate to their intellectual knowledge. Due to that amount of intellectual happiness enjoyed by one people may be more or less than another .  Analyzing the things as above it is said that the happiness at physical ,mental and intellectual stages are gained due to fulfilment of desires of mind for things situated externally and such happiness may increase or decrease. Contrary to above the spiritual happiness is the highest stage of happiness which is attained by realization of the Soul or God inside. After  entering into this stage of happiness people become free from duality of happiness and sorrow and gain everlasting happiness or Paramananda. But very limited number of people only can to go beyond the stage of intellectual analysis of the knowledge contained in the scriptures and gain spiritual happiness. Now, since women have natural inclination towards external world, many saints and scholars of post Vedic time assumed that it is not possible for women to achieve highest spiritual perfection as stated above and so they discouraged women from entering into the field of such higher spiritual practice. Contrary to that Guru Harideva practically proved those assumptions regarding women as wrong during his life time in the 15 century CE  . ( to be continued )

শাস্ত্ৰত কোৱা হৈছে যে নিম্নোক্ত চৰিটা স্তৰত আনন্দৰ অনুভূতি হয় । শাৰীৰিক , মানসিক , বৌদ্ধিক আৰু পাৰমাৰ্থিক। উদাহৰণ স্বৰূপে অতিপাত গৰমত আমাৰ শৰীৰত কষ্ট অনুভৱ হয় আৰু জাৰ জহ নোহোৱা বতৰত শৰীৰ আৰাম প্ৰাপ্ত হোৱা হেতুকে শাৰীৰিক আনন্দ অনুভৱ হয়। কোনো বস্তুৰ প্ৰতি থকা অনুৰাগ বা বিদ্বেষৰ ফলত আমাৰ মনত আনন্দ বা বিষাদৰ অনুভূতি উৎপন্ন হয় । শাৰীৰিক আনন্দৰ অনুভূতি সকলোৰে বাবে প্ৰায় সমান হ’ব পাৰে ।উদাহৰণ স্বৰূপে জাৰ-জহ নোহোৱা বতৰত সকলো মানুহে সমানে শাৰীৰিক আনন্দ উপভোগ কৰে । কিন্তু মানসিক স্তৰত একেটা ঘটনাই এজনৰ বাবে আনন্দ আৰু অন্য এজনৰ বাৰে দুঃখৰ কাৰণ হ’ব পাৰে ।কোৱা হৈছে যে বেছি সংখ্যক মানুহেই শাৰীৰিক স্তৰৰ আনন্দ উপভোগতে ব্যস্ত থাকিব বিচাৰে। তেওঁলোকে ইয়াৰ উৰ্দ্ধলৈ যাবলৈ কেতিয়াও চেষ্টা নকৰে ।অৱশ্যে কিছুসংখ্যক মানুহে শাৰীৰিক স্তৰৰ ওপৰলৈ উঠি মানসিক স্তৰৰ আনন্দ লাভ কৰে ।আনহাতে ওপৰত কোৱাৰ তুলনাত অতি সামান্য সংখ্যক মানুহে বৌদ্ধিক জ্ঞান আহৰণ কৰি মানসিক স্তৰৰ আনন্দতকৈ উচ্চ পৰ্যায়ৰ বৌদ্ধিক আনন্দ লাভ কৰে । কিন্তু বৌদ্ধিক জ্ঞানৰ পৰা মানুহৰ মনত প্ৰতিযোগিতাৰ মনোভাৱ উৎপন্ন হয় । বৌদ্ধিক জ্ঞানৰ পৰিমাণ অনুসৰি মানুহৰ  পটুতা , সামৰ্থ্য , সৃষ্টিশীলতা আদি গুণ কম বা বেছি হয় । ইয়াৰ ফলত এজনৰ বৌদ্ধিক আনন্দৰ পৰিমাণ অন্য এজনতকৈ কম বা বেছি হ’ব পাৰে। এনেদৰে বিচাৰ কৰিলে দেখা যায় যে শাৰীৰিক ,মানসিক আৰু বৌদ্ধিক স্তৰত লাভ কৰা  আনন্দ মনৰ বহিৰ্মুখী প্ৰবৃত্তি চৰিতাৰ্থ হোৱাৰ ফলত লাভ কৰা আনন্দ আৰু এই আনন্দৰ মাত্ৰাৰ হ্ৰাস-বৃদ্ধি হ’ব পাৰে। ইয়াৰ বিপৰীতে পাৰমাৰ্থিক আনন্দ হৈছে আত্মা বা ঈশ্বৰ উপলব্ধিমূলক অন্তৰ্মুখী প্ৰবৃত্তি চৰিতাৰ্থ হোৱাৰ ফলত লাভ কৰা  উচ্চতম স্তৰৰ আনন্দ । পাৰমাৰ্থিক স্তৰত প্ৰৱেশ কৰাৰ পিচত ব্যক্তিয়ে আনন্দ-বিষাদৰূপ দ্বৈত ভাৱৰ পৰা মুক্ত হৈ চিৰন্তন পৰমানন্দ লাভ কৰিব পাৰে। কিন্তু একেবাৰে নগণ্য সংখ্যক লোকেহে শাস্ত্ৰীয় কথাৰ বৌদ্ধিক স্তৰৰ বিচাৰ বিবেচনাৰ উৰ্দ্ধলৈ উঠি উচ্চতম স্তৰৰ পাৰমাৰ্থিক আনন্দ লাভ কৰাত সক্ষম হয় ।এতিয়া কথা হৈছে মহিলাসকলৰ প্ৰবৃত্তি স্বভাৱতঃ বহিৰ্মুখী হোৱা হেতুকে তেওঁলোক উচ্চতম স্তৰৰ পাৰমাৰ্থিক আনন্দ লাভ কৰাৰো যোগ্য নহয় বুলি ধৰি লৈ বৈদিক যুগৰ পিছৰ কালৰ অনেক সাধু-সন্ত আৰু পণ্ডিত ব্যক্তিয়ে তেওঁলোকক এনে প্ৰাপ্তিৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় উচ্চ স্তৰৰ সাধনা কৰাৰ পৰা বিৰত ৰখাৰ চেষ্টা কৰি আহিছিল। ইয়াৰ বিপৰীতে হৰিদেৱ গুৰুজনাই ব্যৱহাৰিক উদাহৰণৰ দ্বাৰা মহিলা সম্পৰ্কত প্ৰচলিত হৈ অহা ওপৰোক্ত প্ৰকাৰৰ ভুল  ধাৰণা নিজৰ জীৱন কাল অৰ্থাৎ খৃষ্টীয় পঞ্চদশ শতিকাতে নিৰ্মূল কৰি গৈছে।( আগলৈ )

Religious Teachings of the “Satra” Institution of Guru Harideva-194 (হৰিদেৱ গুৰুজনাৰ সত্ৰানুষ্ঠানৰ ধৰ্মীয় শিক্ষা-১৯৪)

 

In the medieval society  the  only duty of women  was to blindly obey their husbands and other senior male members of the family . Their life was fully regulated by the male relatives. In the male dominated society  more  strict rules and regulations  on Sati system , Purdah system , Child marriage etc. compared to the periods of Dharma Sastras and Puranas were imposed upon women. Under such situation  it was impossible  for common women to come out from home and openly participate in religious and social activities. Under such prevailing situation Guru Harideva came to Assam after completion his pilgrimage tour, higher studies and spiritual practice outside Assam. Then to propagate his profound scriptural knowledge and vast experiences he established his first Satra in Assam in 1453 CE  for spiritual upliftment of the common people including women. Along with that he made arrangement to educate them in  economic , social and cultural fields which are  supposed to be helpful in living spiritual life without any confrontation with normal family life. As a first step to encourage common women to come to his Satra he granted equal status for both man and women inside his Satra . In this way certain changes in the social environment were created by Guru Harideva in the 15^th century Assam. Women started coming to the Satra to participate in various types of religious performances like Sharavana ,Kirtana and cultural performances etc. which were regularly practiced in the Satra. Because of attraction to the great personality of Guru Harideva the male members of the family became bound to allow them to come to Satra . Gradually both men and women became interested to know the contents of the holy scriptures and educate themselves through regular interactions with Guru and other learned persons available in the Satra . The system of purdah was gradually eliminated . People started realizing  the value of Grihasthashrama or householder’s life through those education . As a result both man and women  started realizing the importance  of each other  in householder’s life. They started realizing the fact that without equal right, opportunity and respect for both  man and women  living of  peaceful,  prosperous and religious  householder’s life is not possible . ( to be continued )

মধ্যযুগীয় সমাজ ব্যৱস্থাত স্বামী আৰু পৰিয়ালৰ মূৰব্বী পুৰুষৰ আদেশ পালন কৰা মহিলাৰ একমাত্ৰ কৰ্ত্তব্য বুলি ধৰা হৈছিল।  মুঠতে মধ্যযুগীয় মহিলাৰ জীৱন সম্পূৰ্ণৰূপে পুৰুষৰ নিয়ন্ত্ৰণাধীন আছিল বুলি ক’ব পাৰি । ইয়াৰ ফলত মহিলাৰ ওপৰত ধৰ্মশাস্ত্ৰ আৰু পুৰাণৰ যুগৰ পৰা প্ৰচলিত হৈ অহা সতীদাহ , পৰ্দাপ্ৰথা, বাল্যবিবাহ আদি সম্পৰ্কত পূৰ্বতকৈ কঠোৰ নীতি-নিয়ম বলবত  হৈছিল। এনে পৰিস্থিতিৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত সাধাৰণ মহিলাৰ পক্ষে স্বাধীন ভাৱে ঘৰৰ পৰা বাহিৰ ওলাই আহি ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক কামত যোগদান কৰা সম্ভৱ নাছিল। এনে পৰিস্থিতিৰ মাজতে তীৰ্থ ভ্ৰমণ, অধ্যয়ন আৰু পাৰমাৰ্থিক সাধনা সমাপ্ত কৰি হৰিদেৱ গুৰুজনাই অসমলৈ প্ৰত্যাৱৰ্ত্তন কৰিছিল।  নিজৰ জ্ঞান আৰু অভিজ্ঞতাৰ দ্বাৰা স্ত্ৰী-পুৰুষ নিৰ্বিশেষে সমগ্ৰ জনসাধাৰণৰ পাৰমাৰ্থিক উন্নতি সাধনৰ অৰ্থে খৃষ্টীয়   ১৪৫৩ চনত সত্ৰ স্থাপন কৰিছিল ।লগতে পাৰমাৰ্থিক সাধন পথৰ সহযোগী সাংসাৰিক , আৰ্থিক , সামাজিক , সাংস্কৃতিক আদি বিষয়ৰ জ্ঞান দান আৰু ব্যৱহাৰিক শিক্ষা প্ৰদান কৰাৰ ব্যৱস্থাও গুৰুজনাই সত্ৰানুষ্ঠানৰ কাৰ্য সূচীৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল। মহিলাসকলক সত্ৰৰ পিনে আকৰ্ষণ কৰাৰ প্ৰথম পদক্ষেপ হিচাপে গুৰুজনাই সত্ৰত মহিলা আৰু পুৰুষক সম অধিকাৰ প্ৰদান কৰিছিল। এনেদৰে গুৰুজনাই সত্ৰৰ মাধ্যমত খৃষ্টীয় পঞ্চদশ শতিকাৰ অসমীয়া সমাজত পুৰুষ মহিলাৰ সম অধিকাৰ সম্পৰ্কীয় চিন্তা চৰ্চাৰ পৰিৱেশ সৃষ্টি কৰিছিল। এনে প্ৰচেষ্টাৰ ফলতে লাহে লাহে সাধাৰণ পৰিয়ালৰ মহিলাসকল সত্ৰলৈ আহি সত্ৰৰ  শ্ৰৱণ কীৰ্ত্তনাদি ধৰ্মীয় কাৰ্যসূচী আৰু অন্যান্য সামাজিক সাংস্কৃতিক কাৰ্যসূচীত অংশ গ্ৰহণ কৰা আৰম্ভ কৰিছিল। গুৰুজনাৰ ব্যক্তিত্ব আৰু মহানুভৱতাৰ প্ৰতি আকৰ্ষিত হৈ পুৰুষ সকলে নিজ পৰিয়ালৰ মহিলাক সত্ৰলৈ অহাত বাধা প্ৰদান কৰিব পৰা নাছিল । প্ৰাচীন কালৰ পৰা প্ৰচলিত হৈ অহা পৰ্দা প্ৰথা লাহে লাহে আতৰি গৈছিল। পুৰুষ মহিলা উভয়ে গুৰু আৰু সত্ৰত থকা অন্যান্য গুণী-জ্ঞানী ব্যক্তিৰ পৰা শাস্ত্ৰৰ কথা শুনি জ্ঞান লাভ কৰাৰ বাবে আগ্ৰহী হৈছিল। এনেদৰে জ্ঞান আৰু ব্যৱহাৰিক শিক্ষা আহৰণ কৰাৰ ফলত পুৰুষ মহিলা উভয়ে গৃহস্থ আশ্ৰমৰ গুৰুত্ব আৰু তাত পুৰুষ আৰু মহিলাৰ দায়িত্ব আৰু কৰ্ত্তব্য সম্পৰ্কে অৱগত হোৱাৰ সুবিধা লাভ কৰিছিল । সংসাৰত মহিলাৰ আৰু পুৰুষৰ সম অধিকাৰ আৰু সম মৰ্যাদা নাথাকিলে সংসাৰ শান্তিপূৰ্ণ আৰু সমৃদ্ধিশালী হোৱা সম্ভৱ নহয় বুলি উভয় পক্ষই বুজিব পাৰিছিল । (আগলৈ)      

Religious Teachings of the “Satra” Institution of Guru Harideva-193 (হৰিদেৱ গুৰুজনাৰ সত্ৰানুষ্ঠানৰ ধৰ্মীয় শিক্ষা-১৯৩)

 

The  medieval period of time means the time period between the Vedic  , Epic , Dharma Sastra- Puranic periods and modern Period . According to some  scholars the time period  between sixth century and sixteenth century is referred as medieval period. This period of one thousand years  is divided into two parts. The period between 6 th to 13 th century is called  the early medieval period and the period between the 13 th to 16th century is called later medieval period . The life span of Guru Harideva was from 1426 CE to 1566 CE. He established his first Satra Institution in 1453 CE. Thus it can be said that Guru Harideva lived in Assam and propagated his teachings through Satra Institution during the later medieval period. Earlier we tried to get some ideas regarding the condition of women during medieval time. Based on that we will try to have some more ideas regarding the social and familial status of women in later medieval period ,that is , during  the period of living and establishment of Satra Institution in Assam by Guru Harideva. As per information gathered from various sources women were forced to bear greater responsibility for the welfare of  the family members during that time. Joint family system was common and so number of family members were more in each family. In addition to that male member of most of the common household had two-three wives and some of them were uneducated girls of  very low age . Naturally such situation was very pathetic for every woman . Women members of common family had very busy routine pertaining to household, agricultural and other domestic productive activities in order to maintain happiness and prosperity of the household. In other words we can say that women in medieval Assam were trapped just like slave in the domestic and agricultural activities for full times of their day to  day life . Under such situation Guru Harideva planned to establish Satra Institution in Assam and include common women in the activities of the Satra. (to be continued)

মধ্যকালীন যুগ বুলি ক’লে সাধাৰণভাৱে বৈদিক যুগ, মহাকাব্যৰ যুগ , ধৰ্মশাস্ত্ৰ --পৌৰাণিক যুগৰ পিছৰ আৰু আধুনিক যুগৰ মাজৰ কালছোৱা বুজোৱা হয় ।কিছু সংখ্যক পণ্ডিতৰ মতে খৃষ্টীয় ষষ্ঠ শতিকাৰ পৰা ষষ্ঠদশ শতিকাৰ মাজৰ কালছোৱা মধ্যযুগ। এই এহেজাৰ বছৰীয়া কালক আকৌ দুটা ভাগত বিভক্ত কৰা হৈছে । এই বিভাগ অনুসৰি ৬ষ্ঠ শতিকাৰ পৰা ত্ৰয়োদশ শতিকা পৰ্যন্ত প্ৰাক মধ্যযুগ আৰু ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ পৰা ষষ্ঠদশ শতিকা পৰ্যন্ত উত্তৰ মধ্যযুগ । ১৪২৬ খৃষ্টাব্দৰ পৰা ১৪৬৬ খৃষ্টাব্দলৈ হৰিদেৱ গুৰুজনাৰ জীৱনকাল। ১৪৫৩ খৃষ্টাব্দত গুৰুজনাই প্ৰথমখন সত্ৰ স্থাপন কৰিছিল । সেই হিচাপে গুৰুজনাৰ জীৱন কাল আৰু ধৰ্মপ্ৰচাৰৰ কাৰ্যকাল উত্তৰ মধ্যযুগৰ অন্তৰ্গত । মধ্যযুগীয় সমাজৰ মহিলাৰ অবস্থা সম্পৰ্কে আগতে কিছু কথা কোৱা হৈছে ।তাৰ সূত্ৰ ধৰিয়ে উত্তৰ মধ্যযুগীয় অৰ্থাৎ হৰিদেৱ গুৰুজনাই সত্ৰ স্থাপন কৰাৰ সময়ত অসমত নাৰীৰ অৱস্থা সম্পৰ্কে কিছু কথা পুনৰোল্লেখ কৰাৰ প্ৰয়োজন বুলি ভৱা হৈছে। সেই কালত মহিলাই পৰিয়ালৰ সদস্য সকলৰ সুখ সুবিধাৰ অৰ্থে অনেক গুৰু দায়িত্ব বহন কৰাৰ বাবে বাধ্য হৈছিল । যৌথ পৰিবাৰ ব্যৱস্থা সেই সময়ৰ সাধাৰণ নিয়ম আছিল । সেই কাৰণে পৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত সদস্যৰ সংখ্যা  অধিক আছিল ।ইয়াৰোপৰি একেবাৰে সাধাৰণ পৰিয়ালৰ পুৰুষ সদস্য সকলেও দুই -তিনিজনী পত্নী ৰখাটো স্বাভাৱিক নিয়ম আছিল | এই  পত্নী সকলৰ অধিকাংশ অশিক্ষিত আৰু কম বয়সীয়া মহিলা আছিল। স্বাভাৱিকতে এনে পাৰিবাৰিক ব্যৱস্থা প্ৰত্যেক মহিলাৰ বাবে অত্যন্ত দুখজনক হৈছিল । পৰিয়ালৰ সুখ সমৃদ্ধিৰ ৰক্ষাৰ স্বাৰ্থত মহিলাসকলক কৃষিকৰ্ম পশুপালন আৰু অন্যান্য ঘৰুৱা উৎপাদনমুখী কাৰ্যত দিনৰ সৰহভাগ সময় ব্যস্ত হৈ থাকিবলৈ বাধ্য কৰা হৈছিল । অন্য কথাত ক’ব পাৰি যে মধ্যযুগীয় সমাজত মহিলাসকলক পাৰিবাৰিক কৰ্ত্তব্যৰ নামত এক প্ৰকাৰৰ দাসত্বৰ বন্ধনত আৱদ্ধ হৈ থাকিবলৈ বাধ্য কৰা হৈছিল । এনে পৰিস্থিতিৰ মাজতে হৰিদেৱ গুৰুজনাই  অসমত সত্ৰ স্থাপন কৰি সত্ৰৰ কাৰ্যসূচী সমূহত মহিলাক সামৰি লোৱাৰ পৰিকল্পনা যুগুত কৰিছিল । (আগলৈ)    

Religious Teachings of the “Satra” Institution of Guru Harideva-192 (হৰিদেৱ গুৰুজনাৰ সত্ৰানুষ্ঠানৰ ধৰ্মীয় শিক্ষা-১৯২)

 

It is already mentioned that Guru Harideva granted honourable position to women in his Satra Institution. In this regard we collected some preliminary information regarding position of women in the Vedic and Epic periods in the preceding posts. Compared to that the position of women was lowered during the later periods of Dharma Sastras and Puranas. In the Dharma Sastras so many restrictions were imposed upon women. Through those restrictions freedom of women was curtailed and they were brought under control of men under all conditions of life. Sons were given more privileges than the daughters in family. Daughters were deprived of formal education. Women were prevented from studying the Vedas. As a result of imposition of so many restrictions upon half of the population some problems started creeping in the social field. Pre-puberty marriage, prohibition on re-marriage of widows, introduction of  “Sati” and “purdah” systems ,  practice of polygamy , forbidding women to enter temple, to offer sacrifices , to practice penance and to undertake pilgrimages etc.  were some of them. However, in spite of those the Dharma Sastras declare that a society where there is no honor for women  gradually deteriorates from all sides and finally gets destroyed. Now regarding the  Puranas it can be said that the stories narrated in the Puranas contain many objectionable remarks against the women. Those were necessary to make the educative parts of the Puranas clear to common people . But without going to the depth of those descriptions general people used to accept simple meaning of them. Moreover , in later periods the original versions of the Puranas were copied and translated to different languages at different times and places by different scholars. While doing so the scholars introduced their own comments and views regarding women characters in the Puranas. General people were unable to understand those developments. So, they took the simple meaning of the things written in the part of the vast Puranas made available to them and used to form their own ideas regarding women as a whole. As a result of those developments the position of women were lowered further in the Puranic period. ( to be continued)

হৰিদেৱ গুৰুজনাই সত্ৰানুষ্ঠানত নাৰীক দিয়া অধিকাৰৰ বিষয়ে কৰা আলোচনা প্ৰসঙ্গত ইতিমধ্যে বৈদিক আৰু মহাকাব্যৰ যুগৰ সমাজত নাৰীৰ স্থান সম্পৰ্কে কিছু সাধাৰণ আভাস লোৱা হৈছে ।ইয়াৰ তুলনাত পৰবৰ্ত্তী কালত অৰ্থাৎ ধৰ্মশাস্ত্ৰ আৰু পুৰাণৰ যুগত সমাজত নাৰীৰ স্থান ক্ৰমান্বয়ে নিম্নগামী হৈছিল । ধৰ্মশাস্ত্ৰ সমূহত নাৰীৰ চাল চলনত অনেক প্ৰকাৰৰ বাধা আৰোপ কৰা হৈছিল ।নাৰীৰ স্বাধীনতা বহু পৰিমাণে খৰ্ব কৰা হৈছিল আৰু জীৱনৰ সকলো অৱস্থাতে নাৰী পুৰুষৰ অধীন বুলি ঘোষণা কৰা হৈছিল। গৃহস্থ ঘৰত কন্যা সন্তানতকৈ পুত্ৰ সন্তানক অধিক গুৰুত্ব দিয়া হৈছিল্। কন্যা সন্তানক আনুষ্ঠানিক শিক্ষা গ্ৰহণ কৰাত বাধা আৰোপ কৰা হৈছিল ।মহিলাক বেদ অধ্যয়নৰ পৰা বিৰত থকাৰ আদেশ দিয়া হৈছিল।এনেদৰে সমাজৰ আধা সংখ্যক ব্যক্তিৰ ওপৰত অনেক বাধা নিষেধ আৰোপ কৰাৰ ফলত সমাজত বহু প্ৰকাৰৰ কু-প্ৰথাৰ প্ৰৱেশ ঘটিছিল ।এইবিলাকৰ ভিতৰত কম বয়সীয়া কন্যাৰ বিবাহ, বিধবা বিবাহ নিষিদ্ধকৰণ, সতীদাহ আৰু পৰ্দ্দা প্ৰথাৰ প্ৰচলন, মঠ-মন্দিৰ আৰু ধৰ্মীয় স্থানত  মহিলাৰ প্ৰৱেশ নিষিদ্ধকৰণ, মহিলাই যাগ-যজ্ঞ,পূজা-পাতল ,তপ-জপ আদি কৰাত বাধা আৰোপ ইত্যাদি প্ৰধান। অৱশ্যে মহিলাৰ বিপক্ষে ইমানবোৰ বাধা-নিষেধ আৰোপ কৰাৰ পিছতো ধৰ্মশাস্ত্ৰত কোৱা হৈছে যে যি সমাজত মহিলাক যথোপযুক্ত সন্মান প্ৰদৰ্শন কৰা নহয় সেই সমাজৰ অধঃপতন হয় আৰু তেনে সমাজ ব্যৱস্থা ক্ৰমান্বয়ে ধ্বংসৰ গৰাহত পৰে। এতিয়া পুৰাণৰ যুগ প্ৰসঙ্গত কোৱা যায় যে পুৰাণ সমূহত বৰ্ণিত অনেক কাহিনীত নাৰী সম্পৰ্কত অনেক কটূক্তি আছে ।পুৰাণৰ শিক্ষা মূলক অংশ বৰ্ণনা কৰাৰ ক্ষেত্ৰত বিষয় বস্তু পৰিষ্কাৰ কৰাৰ বাবে এনে কৰাটো প্ৰয়োজনীয় আছিল ।কিন্তু সাধাৰণ মানুহৰ বাবে প্ৰসঙ্গ-সংগতি ৰাখি এনেবোৰ জটিল কথা বুজা সম্ভৱ নহয় কাৰণে তেওঁলোকে কথাবিলাকৰ সৰল অৰ্থহে গ্ৰহণ কৰিছিল। তদুপৰি পৰবৰ্ত্তী কালত বিভিন্ন পণ্ডিতে মূল পুৰাণ সমূহৰ নকল প্ৰস্তুত কৰিছিল। বিভিন্ন স্থানৰ বিভিন্ন পণ্ডিতে মূল সংস্কৃত ভাষাৰ পৰা পুৰাণ বিলাক বিভিন্ন স্থানীয় ভাষালৈ অনুবাদ কৰিছিল । সেই কাম কৰাৰ সময়ত বহু পণ্ডিতে নাৰী চৰিত্ৰ সম্পৰ্কে বহুতো নিজস্ব কথা যোগ দি পৰিস্থিতি অধিক বিভ্ৰান্ত কৰি তুলিছিল । সাধাৰণ লোকে এইবিলাক কথা বুজি পোৱা সম্ভৱ নহয়। সেই কাৰণে তেওঁলোকে সুবিশাল পুৰাণ শাস্ত্ৰৰ যি অংশ নিজৰ হাতত পৰিছিল তাত লিখা কথাকে সঁচা বুলি ধৰি নাৰী সম্পৰ্কত নিজস্ব ধাৰণা কৰি লৈছিল।তাৰ ফলত পুৰাণৰ যুগত সমাজত মহিলাৰ স্থান অনেক নিম্নগামী হৈছিল।(আগলৈ)

Religious Teachings of the “Satra” Institution of Guru Harideva-191 (হৰিদেৱ গুৰুজনাৰ সত্ৰানুষ্ঠানৰ ধৰ্মীয় শিক্ষা-১৯১)

 

Guru Harideva granted equal rights to both men and women in all affairs of his Satra Institution . That was not an easy job under the prevailed situation of  the mediaeval society.  In this context we  made some preliminary discussions regarding the honorable position of women in Vedic period in the preceding posts. In Vedic time women  had ample rights in the social and the religious fields. But they had limited rights in economic and political spheres. They were never treated as inferior or subordinate to men. The position of women  got gradually deteriorated during the post Vedic periods . It is said that with   passage of time general people became unable to understand the language and contents of the Vedas directly. Then the sages of different times tried to bring Vedic knowledge to their capacity of understanding through the epics, dharmasastras and Puranas. Citing as above Bhagavata further says that   due to great variety of desires and natures among human beings, different people explored different meaning in the contents of the Epics , Dharma sastras and Puranas in accordance with their own way of doing things and personal preferences .  Due to the same reason too many Vedic rituals along with varieties of Mantras came into practice during post Vedic period. Different types of rewards were assured for performance of different rituals. Those practices were handed down to people of later generations through tradition, custom and Guru-disciple succession. In this process also there were additions and alterations to suit the changed needs of people of later generations. Along with those changes in the religious and social fields the status of women also gradually lowered. However as per opinion of the scholars women enjoyed honorable position at home during Epic period of Ramayana and Mahabharata. In both the epics women were declared as roots of Dharma, Artha or prosperity and Kama or enjoyment . There are references of courage, strong will power and magnanimity of many women characters like Kaikeyee, Sita ,Sabitri, Kunti, Droupadi and many others in the epics. However,in Ramayana wife’s devotion to her husband was emphasized and thus the supremacy of the husband over the wife was established. Moreover, practice of monogamy was imposed upon the wife but  the husband was free to have several wives. This indicates deteriorated status of women in the Epic period in comparison to the Vedic period.( to be continued )

হৰিদেৱ গুৰুজনাই সত্ৰৰ ধৰ্মীয় কাৰ্যসূচী সমূহত পুৰুষ আৰু মহিলাক সম অধিকাৰ প্ৰদান কৰিছিল। মধ্যযুগীয় সমাজত প্ৰচলিত নীতি নিয়মৰ বিপৰীতে  গৈ এনে কাম কৰাটো বৰ সহজ নাছিল । এই বিষয়ৰ আলোচনা প্ৰসঙ্গত আগৰ লিখনিত  উল্লেখ কৰা হৈছে যে  বৈদিক কালৰ সমাজত মহিলাৰ স্থান অতি উচ্চ আছিল। ধৰ্মীয় , শৈক্ষিক , সামাজিক , সাংস্কৃতিক ইত্যাদি দিশত পুৰুষ আৰু মহিলাৰ  সম অধিকাৰ আছিল। কিন্তু  অৰ্থনৈতিক আৰু ৰাজনৈতিক দিশত মহিলাৰ অধিকাৰ সীমাৱদ্ধ আছিল। মুঠতে পুৰুষতকৈ মহিলাৰ স্থান কোনো বিষয়তে হীন নাছিল ।পৰবৰ্ত্তী কালত এই অধিকাৰ  ক্ৰমান্বয়ে সংকুচিত হৈ আহিছিল । কোৱা হৈছে যে সময় অতিবাহিত হোৱাৰ সমান্তৰালভাৱে সাধাৰণ মানুহে বেদৰ ভাৱ আৰু ভাষা নুবুজা হৈছিল । ফলত বেদৰ জ্ঞান আৰু নিৰ্দেশ সমূহ বেদৰ পৰা আয়ত্ব কৰাত অসুবিধা হৈছিল ।  এই অসুবিধা দূৰ  কৰাৰ বাবে বিভিন্ন কালৰ বেদজ্ঞ ঋষি সকলে মহাকাব্য , ধৰ্মশাস্ত্ৰ , পুৰাণ আদি শাস্ত্ৰ প্ৰণয়ন কৰি বেদজ্ঞান সাধাৰণ মানুহক বুজাই দিয়াৰ প্ৰয়াস কৰিছিল । এই সম্পৰ্কত ভাগৱতত কোৱা  হৈছে যে  আশা-আকাংক্ষা আৰু স্বভাৱ -চৰিত্ৰ অসংখ্য প্ৰকাৰৰ হোৱা হেতুকে মানুহে নিজৰ , বুদ্ধিবৃত্তি , ৰুচি আৰু সুবিধা অনুসৰি মহাকাব্য , ধৰ্মশাস্ত্ৰ ,পুৰাণ আদিত বৰ্ণনা কৰা কথাৰ  ভিন্ন ভিন্ন অৰ্থ উদ্ভাৱন  কৰিছিল। সেই কাৰণে বৈদিক কালৰ পৰৱৰ্ত্তী অৱস্থাত অনেক প্ৰকাৰৰ মন্ত্ৰৰ সৈতে বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ  বৈদিক উপাসনা পদ্ধতি আৰু সামাজিক নীতি নিয়ম আদিৰ প্ৰচলন হৈছিল ।  এই বিলাক অনুসৰণ কৰা ব্যক্তিৰ বাবে বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ সুফল বা সুখ-সুবিধা  লাভৰ নিশ্চয়তা দিয়া হৈছিল । নীতি-নিয়ম , উত্তৰাধিকাৰ, গুৰু-শিষ্য পৰম্পৰা ইত্যাদিৰ জৰিয়তে এই বিলাক চিন্তা-চৰ্চা এক পুৰুষৰ পৰা পৰৱৰ্ত্তী পুৰুষলৈ চলাৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল । এই প্ৰক্ৰিয়াতো যুগৰ পৰিবৰ্ত্তনৰ সৈতে খাপ খুৱাবৰ বাবে অনেক কথাৰ যোগ বিয়োগ কৰা হৈছিল । সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় ক্ষেত্ৰত এনে পৰিবৰ্ত্তনসমূহ চলাৰ সমান্তৰাল ভাৱে সমাজত মহিলাৰ স্থান ক্ৰমান্বয়ে নিম্ন স্তৰলৈ আহি আছিল । অৱশ্যে বিভিন্ন পণ্ডিত ব্যক্তিৰ মতে মহাকাব্য যুগ অৰ্থাৎ  ৰামায়ণ আৰু মহাভাৰতৰ যুগত পৰিয়ালৰ ভিতৰত মহিলাৰ স্থান উন্নত আছিল । দুয়োখন মহাকাব্যতে মহিলা ধৰ্ম , অৰ্থ আৰু কাম- এই ত্ৰিবৰ্গ প্ৰাপ্তিৰ মূল বুলি কোৱা হৈছে । মহাকাব্যত কৈকেয়ী , সীতা ,সাবিত্ৰী , কুন্তী ,দ্ৰৌপদী আৰু অন্য অনেক মহিলাৰ সাহস , মানসিক দৃঢ়তা আৰু মহানুভৱতাৰ কথা সুন্দৰ ভাৱে উপস্থাপন কৰা হৈছে । অৱশ্যে ৰামায়ণত নাৰীৰ পতি-ভক্তিৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব আৰোপ কৰি পত্নীতকৈ পতিৰ শ্ৰেষ্ঠত্ব প্ৰতিপাদন কৰা হৈছে । তদুপৰি মহিলাৰ বাবে একাধিক পতি ৰখা নিষেধ কৰি পুৰুষক যিমান ইচ্ছা সিমান সংখ্যক পত্নী ৰখাৰ অনুমতি প্ৰদান কৰা হৈছে। ইয়াৰ পৰাই  বৈদিক যুগৰ তুলনাত মহাকাব্যৰ যুগত মহিলাৰ স্থান নিম্নগামী হৈছিল বুলি বুজিব পাৰি । (আগলৈ)

Religious Teachings of the “Satra” Institution of Guru Harideva-193 (হৰিদেৱ গুৰুজনাৰ সত্ৰানুষ্ঠানৰ ধৰ্মীয় শিক্ষা-১৯০)

 

In the preceding post we tried to understand the simple meaning of Vedic period. From various sources it comes to our notice that during Vedic period   women occupied an exalted position. They enjoyed personal freedom and rights equal with men. Within the family a girl child was given all privileges entitled to a son . Girls were allowed to enter into the Gurukulas along with boys.  They also received education as like as boys.  They were allowed to enter into “Brahmaachary” discipline through “Upanayana” ritual. Women studied the Vedas  and Vedic literature like men. After completing education up to certain level majority of women entered into married life or “Grihasthashrama” .  In “Grihasthashrama” they performed their familial, social and religious duties in accordance with instructions contained in the Vedas . Marriage was not forcibly imposed upon them and child marriage was totally prohibited. In short it can be said that in the Vedic period marriage was considered as social and religious duties for both man and woman and it was the way of uniting a couple on an equal footing . Monogamy was strictly practiced by a married couple . The couple was termed as “ Dampati” and the term meant two joint owners or two joint heads of the household. So far as the religious performances of the household are concerned women played very prominent role. Even there was prohibition in performance of certain Vedic sacrifices and rituals without presence of wife with husband. However, a small part of women did not prefer to enter into married life . They continued higher studies and performed tough spiritual practices as like as male Vedic Rishis . Among them there were woman authors  of the Vedic hymns . It is said that at least twenty women composed Rig Vedic Hymns. Lopamudra, Ghosa, Viswabra are names of some of them . Gargi and Maitreyi were the leading women philosophers of that time. These are some of the general observation made by prominent scholars regarding the status of women during the Vedic period . Being scholar of the Vedas Guru Harideva was aware of these things. So naturally he felt sorry when the poor status of women during his time, that is, mediaeval period, came to his notice and he tried to improve their position as far as possible through his Satra Institution. ( to be continued )    

 ইয়াৰ আগৰ লিখনিটোত বৈদিক কাল মানে কি বুজোৱা হয় তাৰ সাধাৰণ আভাস লোৱাৰ চেষ্টা কৰা হৈছে । কোৱা হৈছে যে বৈদিক কালৰ সমাজত মহিলাৰ স্থান অতি উচ্চ খাপৰ আছিল ।  মহিলাই পুৰুষৰ সমানে ব্যক্তিগত স্বাধীনতা আৰু অধিকাৰ লাভ কৰিছিল । পৰিয়ালত কন্যা সন্তানক পুত্ৰ সন্তানৰ সমান সুযোগ সুবিধা দিয়া হৈছিল । পুত্ৰৰ দৰে কন্যা সন্তানকো উপনয়ন সংস্কাৰৰ মাধ্যমত ব্ৰহ্মচৰ্য আশ্ৰমত প্ৰৱেশ কৰাৰ অনুমতি দিয়া হৈছিল । গুৰুকূলত শিক্ষা গ্ৰহণ কৰাৰ সুযোগ প্ৰদান কৰা হৈছিল। কন্যাকো বেদ অধ্যয়নৰ অধিকাৰ দিয়া হৈছিল। এটা স্তৰলৈ বিদ্যা অৰ্জন কৰাৰ পিছত সৰহ সংখ্যক মহিলাই বিয়া বাৰু কৰাই গাৰ্হস্থ্য আশ্ৰমত প্ৰৱেশ কৰিছিল । তেওঁলোকে বেদৰ দ্বাৰা নিৰ্দেশিত গৃহস্থাশ্ৰমৰgRhasthaashramarনীতি নিয়ম অনুসৰি পাৰিবাৰিক,  সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় কৰ্ত্তব্য সমূহ পালন কৰিছিল । বিবাহ জোৰপূৰ্বক ভাৱে জাপি দিয়াৰ নিয়ম নাছিল আৰু অপ্ৰাপ্ত বয়স্ক কন্যাৰ বিবাহ নিষিদ্ধ  আছিল । মুঠতে ক’ব পাৰি যে বৈদিক কালত বিবাহ পুৰুষ আৰু মহিলাৰ সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় কৰ্ত্তব্য হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল । বিবাহৰ মাধ্যমত এজন পুৰুষ আৰু এগৰাকী মহিলাক একে সমান অধিকাৰ দি একত্ৰিত কৰা হৈছিল । লগতে এজন পুৰুষে আজীৱন মাত্ৰ এজনী মহিলাৰ  সৈতে শাৰীৰিক সম্পৰ্ক ৰক্ষা কৰাৰ নিয়ম নিশ্চিত কৰা হৈছিল। সেই কাৰণে বিবাহৰ দ্বাৰা একত্ৰিত হোৱা পুৰুষ মহিলাক দম্পতি বুলি কোৱা হৈছিল । দম্পতি শব্দৰ দ্বাৰা গৃহস্থালীৰ দুজন যুটীয়া মালিক বা দুজন যুটীয়া মূৰব্বী থকা বুলি বুজোৱা হৈছিল। গৃহস্থী ঘৰত অনুষ্ঠিত হোৱা ধৰ্ম কাৰ্যৰ বেলিকা মহিলা অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থানত অধিষ্ঠিত আছিল । আনকি কিছুমান যাগ-যজ্ঞ , পূজা-পাতল আদি পত্নীক লগত নোলোৱাকৈ পতিয়ে অকলে কৰাত বাধা আৰোপ কৰা হৈছিল । আনহাতে সংখ্যাত তাকৰ একাংশ মহিলাই নিজৰ ইচ্ছামতে বৈবাহিক বন্ধনৰ পৰা আঁতৰত থাকি উচ্চতৰ জ্ঞান আহৰণ আৰু পুৰুষ ঋষি মুনিৰ দৰে কঠোৰ  পাৰমাৰ্থিক সাধনা কাৰ্যত ব্ৰতী হৈছিল । তেওঁলোকৰ মাজৰ পৰা অনেক বেদ মন্ত্ৰৰ ৰচয়িতা বা মন্ত্ৰদ্ৰষ্টা ঋষিৰ আবিৰ্ভাৱ হৈছিল । কোৱা হৈছে যে ঋগ্বেদৰ মন্ত্ৰদ্ৰষ্টা মহিলা ঋষিৰ সংখ্যা কমেও  ২১ গৰাকী । লোপমুদ্ৰা , ঘোষা , বাৰবাৰা আদি এই শ্ৰেণীৰ  মন্ত্ৰদ্ৰষ্টা ঋষি । গাৰ্গী , মৈত্ৰেয়ী আদি সেই কালৰ বিখ্যাত মহিলা দাৰ্শনিক । এই সমূহ হৈছে বৈদিক কালৰ  সমাজত মহিলাৰ স্থান সম্পৰ্কত বিভিন্ন পণ্ডিত ব্যক্তিয়ে উল্লেখ কৰা তথ্যৰ কিছু আভাস।বিদগ্ধ বেদজ্ঞ পণ্ডিত হৰিদেৱ  গুৰুজনাই এই বিলাক কথা ভালদৰে জানিছিল । সেই কাৰণে তেওঁৰ দিনত অৰ্থাৎ মধ্য কালত মহিলাৰ অত্যন্ত পুতৌজনক অৱস্থা দেখি স্বাভাৱিকতে  গুৰুজনাই মনত বৰ দুখ পাইছিল আৰু সত্ৰানুষ্ঠানৰ জৰিয়তে ইয়াক যিমানদূৰ সম্ভৱ নিৰাময় কৰাৰ প্ৰচেষ্টা কৰিছিল ।( আগলৈ )