Religious Teachings of the “Satra” Institution of Guru Harideva-107 (হৰিদেৱ গুৰুজনাৰ সত্ৰানুষ্ঠানৰ ধৰ্মীয় শিক্ষা-১০৭)

 

It is already mentioned that attainment of “Atmajnana” or self- realization is the aim of the spiritual practices suggested by Guru Harideva. He tells that without “Atmajnana” or self realization it is not possible to know Lord Krishna or the soul and for this purpose it is essential to study the nature of the body and its difference with the soul. It is not possible for common ignorant people like us to enter into the depth of such critical subject. In spite of that, as a part of our effort to understand the teachings of Guru Harideva, we have tried to collect some preliminary idea about the physical body and its difference with the soul in the preceding post. Now, we will try to have some basic ideas of the subtle body and its difference with the soul. Scriptures tell that “Pranamay Kosha”, “Manomay Kosha” and “Vijnanmay Kosha” constitute the subtle body. In other words   five pranas or vital air, five senses of work, five senses of knowledge, “Antahakarana” or mind inclusive of storage of memories or chitta , mind , intelligence and ego   constitute the subtle body. All those constituents of the subtle body are fine inert matter. When the soul or the consciousness of the body is connected to them then only they become conscious and functional. As example, it can be said that for feeling of hunger and thirst the consciousness of the body is to be  connected with the Pranamay Kosha . Similarly, when the consciousness  is connected with Monomay Kosha  then thoughts of doubt , distrust, indecision etc. arise in the mind. Again, when the consciousness is connected with intelligence or Vijnanamay Kosha then one feels himself to be wise, reasonable, philosophical and  decisive . The subtle body is disturbed by desire, anger, lust, illusion, arrogance,  jealousy  and many other troubles of similar nature. If the things are analyzed in this way it can be seen that the soul or the consciousness of the body is the driving force behind all constituent inert matters of the subtle body. We know that electricity is the operating force behind all electrical equipment and it is totally separate from them. In a similar way the soul is totally separate from all constituents of the subtle body and this fact can be realized if the things are analyzed as above. (to be continued)

 আগত কৈ অহা হৈছে যে হৰিদেৱ গুৰুজনাই পাৰমাৰ্থিক সাধনাৰ যি পথ প্ৰদৰ্শন কৰিছে তাৰ মূল লক্ষ্য হৈছে আত্মজ্ঞান লাভ । গুৰুজনাই কৈছে যে আত্মজ্ঞান অবিহনে কৃষ্ণ বা আত্মা লাভ সম্ভৱ নহয় আৰু ইয়াৰ বাবে শৰীৰ সম্পৰ্কে বিতং তথ্য আহৰণ কৰাৰ লগতে শৰীৰৰ সৈতে আত্মাৰ পাৰ্থক্য অনুভৱ কৰাৰ প্ৰয়োজন।আমাৰ দৰে সাধাৰণ জ্ঞানবুদ্ধিৰ লোক এইসমুহ তত্বৰ গভীৰলৈ যোৱা সম্ভৱ নহয়। তথাপি গুৰুজনাই দিয়া উপদেশ বুজাৰ প্ৰচেষ্টা হিচাপে ইয়াৰ আগৰ লিখনিটোত অন্নময় কোষ বা স্থূল শৰীৰ আৰু ইয়াৰ সৈতে আত্মাৰ পাৰ্থক্য সম্পৰ্কে সাধাৰণ আভাস লোৱাৰ চেষ্টা কৰা হৈছে।  এতিয়া সুক্ষ্ম শৰীৰ আৰু ইয়াৰ সৈতে আত্মাৰ পাৰ্থক্য সম্পৰ্কে সাধাৰণভাৱে আলোচনা কৰাৰ প্ৰয়াস কৰা হৈছে।  শাস্ত্ৰত কোৱা হৈছে  যে প্ৰাণময় কোষ ,মনোময় কোষ আৰু বিজ্ঞানময় কোষৰ দ্বাৰা সুক্ষ্মশৰীৰ গঠন হয় । অন্যভাৱে ক’বলৈ হ’লে পঞ্চপ্ৰাণ , পঞ্চকৰ্মেন্দ্ৰিয় , চিত্ত- মন-বুদ্ধি-অহংকাৰ সমন্বিত অন্তঃকৰণ যাক সৰলভাৱে মন বুলি কোৱা হয় আৰু পঞ্চ জ্ঞানেন্দ্ৰিয় – এই  সমস্ত সুক্ষ্ম  তত্বৰ সংযোগ সাধনৰ দ্বাৰা সুক্ষ্ম শৰীৰ গঠন হয়। সুক্ষ্ম শৰীৰৰ  এই সকলো উপাদান সুক্ষ্ম জড়পদাৰ্থ  । শৰীৰস্থ আত্মা বা চৈতন্যৰ সৈতে সংযোজিত হৈ  চেতনা লাভ কৰিলেহে  এইবিলাক চেতনাময় হৈ নিজৰ নিজৰ কাৰ্য কৰিব পাৰে । উদাহৰণ স্বৰূপে কোৱা হৈছে যে শৰীৰস্থ আত্মা বা শৰীৰ চৈতন্য প্ৰাণময় কোষৰ সৈতে সংযুক্ত হ’লে  ভোক পিয়াহৰ অনুভৱ হয় । মনোময় কোষত চৈতন্য সঞ্চাৰিত হ’লে সন্দেহ ,অবিশ্বাস ,  বিষয়-বস্তু সম্পৰ্কে  স্থিৰ সিদ্ধান্ত লোৱাৰ ক্ষেত্ৰত দোধোৰ-মোধোৰ অৱস্থা ইত্যাদি মানসিক ভাৱ  উৎপন্ন হয় । একেদৰে বুদ্ধিৰ লগত আত্মাৰ সংযোগ হ’লে মানুহে নিজকে জ্ঞানী, যুক্তিপূৰ্ণ , দাৰ্শনিক ভাৱাপন্ন আৰু যি কোনো বিষয়ত স্থিৰ সিদ্ধান্ত লোৱাত সক্ষম  ইত্যাদি ভাৱ অনুভৱ কৰে। সুক্ষ্ম শৰীৰ  কাম ,ক্ৰোধ, লোভ ,মোহ , মদ ,মাৎসৰ্য  অদিকে ধৰি অসংখ্য প্ৰকাৰৰ কষ্টদায়ক অৱস্থাৰ বশৱৰ্ত্তী হয়।এনেদৰে বিচাৰ বিশ্লেষণ কৰি চালে দেখা যায় যে আত্মা বা শৰীৰৰ চৈতন্য হৈছে সুক্ষ্ম শৰীৰ গঠন কৰা সমস্ত জড় উপাদানৰ চালিকা শক্তি আৰু এই সকলো জড় উপাদানৰ পৰা সম্পূৰ্ণ পৃথক। আমি জানো যে বিদ্যুৎ সকলো প্ৰকাৰৰ বৈদ্যুতিক যন্ত্ৰপাতিৰ চালিকা শক্তি আৰু উভয়ে সম্পূৰ্ণ পৃথক । একেদৰে  আত্মা বা শৰীৰৰ চেতনা সুক্ষ্ম শৰীৰৰ সমস্ত   উপদানৰ পৰা পৃথক আৰু কথাবিলাক ওপৰোক্ত প্ৰকাৰে বিচাৰ কৰি চালে এই তত্ব উপলব্ধি কৰিব পাৰি। (আগলৈ)  

Religious Teachings of the “Satra” Institution of Guru Harideva-106 (হৰিদেৱ গুৰুজনাৰ সত্ৰানুষ্ঠানৰ ধৰ্মীয় শিক্ষা-১০৬)

 

In the preceding post it is told that  the physical body , the subtle body and the causal body are the three constituent stages of the boy of a jiva or the embedded soul.  “Annamay Kosha” constitutes the physical body or we can say that “Annamay Kosha”  is the physical body and it is the outermost cover of the soul. Without acquiring knowledge from scriptures or spiritual master common ignorant people like us cannot get any idea about the three stages of the body, the subtle body and the causal body. On the other hand though every person has feelings and practical experiences of the physical body this knowledge and experiences are not based on correct analysis of the truth. We can try to understand this point as follows. Some people like us have wealth and property. Nobody considers any of them as “I”. Everybody tells that “I am the owner of this property” or this property is “mine”. In our day to day dealings we always maintain difference between our own identity and the things under our possession. We never tell that I am this house, this land or this money. We always tell that these are mine. But contrary to that we identify the physical body as “I” though it is the outermost cover of the Soul or true “I”. In this context the scriptures tell that the physical body is born from the combination of Siemen and blood of male and female which are produced from the “Anna” or food consumed by them. Then it grows and survives by consumption of food. The physical body feels heat and cold when the consciousness of the body is connected with “Anamay Kosha” . Our feelings like “I am tall” , “I am short” , “I am beautiful” , “I am ugly” etc. are related to the physical body or it is the physical body only which can be tall , short, bulky, slim and like that. The physical body is subjected to various types of dieses, foul smell, beautiful or ugly look , possibilities of burn , injury and so many  other disorder. No physical body can escape from these unavoidable miseries. Moreover, the body has beginning and end. Also, it is ever changing and it has no consciousness of its own. It is external to the soul as like as a shirt used by us for covering of our physical body. Scripture tell that if the things are analyzed as above then the difference between the eternal soul and the transient "Annamay Kosha" or physical body can be realized. ( to be continued) 

ইয়াৰ আগৰ লিখনিটোত কোৱা হৈছে যে স্থূল শৰীৰ, সুক্ষ্ম শৰীৰ আৰু কাৰণ শৰীৰ  হৈছে জীৱ-শৰীৰৰ তিনিটা স্তৰ। অন্নময় কোষৰ দ্বাৰা স্থূল শৰীৰৰ গঠন হয় বা অন্নময় কোষকে স্থূল শৰীৰ বুলি ধৰা হয় আৰু ই আত্মাৰ একেবাৰে বাহিৰৰ স্তৰৰ আৱৰণ। শাস্ত্ৰ বা গুৰুৰ পৰা জ্ঞান আহৰণ নকৰিলে আমাৰ দৰে সাধাৰণ জ্ঞান বুদ্ধিৰ মানুহে শৰীৰৰ বিভিন্ন স্তৰ তথা সুক্ষ্ম  শৰীৰ আৰু কাৰণ শৰীৰৰ বিষয়ে বুজি পোৱা সম্ভৱ নহয় । আনহাতে স্থূল শৰীৰ সম্পৰ্কে আমাৰ সকলোৰে ব্যৱহাৰিক  অনুভৱ  আৰু অভিজ্ঞতা থাকে যদিও এই জ্ঞান আৰু অভিজ্ঞতা শুদ্ধ বিচাৰ বুদ্ধিৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত নহয় ।এই কথাখিনি আমি তলত দিয়া ধৰণে চিন্তা কৰি চাব পাৰো । আমাৰ বহুতৰে  বহু সা- সম্পত্তি বা বয়-বস্তু থাকে। কিন্তু আমি কেতিয়াও নকওঁ যে  এই বয়–বস্তুসমূহ ‘মই’।আমি সদায় কওঁ ,মোৰ এই সম্পত্তি আছে, মই ইয়াৰ মালিক, এইবিলাক “মোৰ”। সাধাৰণ কথোপকথনৰ সময়তো আমি  নিজৰ পৰিচিতি আৰু যি বস্তুৰ লগত আমি যুক্ত তাৰ মাজত পাৰ্থক্য বজাই ৰাখো। কোনেও কেতিয়াও নকয় যে  – এই ঘৰ মই, এই সম্পত্তি মই, এই টকা পইচা মই।সকলোৱে কয় – এইবিলাক মোৰ । কিন্তু ইয়াৰ বিপৰীতে আত্মাৰ একেবাৰে বহিৰ্ভাগৰ আৱৰণ স্বৰূপ স্থূল শৰীৰকে “মই” বা আত্মা বুলি আমি দৃঢ়ভাৱে বিশ্বাস কৰো । এই সন্দৰ্ভত শাস্ত্ৰত কোৱা হৈছে যে পিতৃ–মাতৃয়ে গ্ৰহণ কৰা অন্নৰ দ্বাৰা তৈয়াৰ হোৱা শুক্ৰ-শোণিতৰ পৰা শৰীৰ উৎপত্তি হয় আৰু বাহিৰৰ পৰা যোগান ধৰা অন্নৰ  দ্বাৰা ই বৰ্দ্ধিত হয় তথা বৰ্ত্তি থাকে । যেতিয়া শৰীৰৰ চেতনা স্থূল শৰীৰৰ সৈতে সংযুক্ত হয় তেতিয়া আমি শীত, গ্ৰীষ্ম আদি অনুভৱ কৰো।আমাৰ মনত “মই ওখ” ,“ মই চাপৰ” ,” মই ধুনীয়া”, “মই কুৎসিত”  ইত্যাদি ভাৱৰ উদয় হয় । এই বিলাক ভাৱ স্থূল শৰীৰৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য অৰ্থাৎ কেৱল স্থূল শৰীৰহে ওখ ,চাপৰ , ক্ষীণ ,শকত ইত্যাদি হ’ব পাৰে। বিভিন্ন ধৰণৰ ৰোগ , শৰীৰৰ দুৰ্গন্ধ , কুন্ধচ চেহেৰা ,  অগ্নিদগ্ধ হোৱা বা আঘাতৰ সম্ভাৱনা আদি স্থূল শৰীৰৰ ক্লেশ  । এইবিলাকৰ উপৰিও স্থূল শৰীৰত যি অসংখ্য প্ৰকাৰৰ যন্ত্ৰণা উপস্থিত হয় তাৰ অভিজ্ঞতা প্ৰায় সকলো জীৱৰে আছে ।এই সমস্তকে স্থূল শৰীৰৰ জ্বৰ বুলি কোৱা হয় আৰু এইবিলাক জ্বালা-যন্ত্ৰণাৰ পৰা স্থূল শৰীৰ মুক্ত থাকিব নোৱাৰে। তদুপৰি শৰীৰৰ আদি আৰু অন্ত আছে, ই নিত্য পৰিবৰ্ত্তনশীল আৰু ইয়াৰ নিজস্ব চেতনা নাই।আমাৰ শৰীৰৰ বাবে ছোলা কাপোৰ যিদৰে বাহ্যিক আৱৰণ সেইদৰে আত্মাৰ বাবে স্থূল শৰীৰ বাহ্যিক আৱৰণ। শাস্ত্ৰত কোৱা হৈছে যে ওপৰোক্ত ধৰণে বিচাৰ কৰি চালে চিৰন্তন আত্মা অনিত্য অন্নময় কোষ বা স্থূল শৰীৰৰ পৰা সম্পূৰ্ণ পৃথক বুলি বুজিব পাৰি  । (আগলৈ)

Religious Teachings of the “Satra” Institution of Guru Harideva-105 (হৰিদেৱ গুৰুজনাৰ সত্ৰানুষ্ঠানৰ ধৰ্মীয় শিক্ষা-১০৫)

 

Guru Harideva suggests that  common householders like us should sincerely follow  the simplified knowledge and instructions contained in the Bhagavata for knowing the difference between the body and the soul and try to attain  self- realization in that way. In Bhagavata it is told that a farmer keeps himself involved in the whole process of production of crops right from plowing the land up to their harvesting. Those crops  are the fruits of the works performed by the farmer and he can enjoy those fruits . But in spite of that the farmer is separate from the process of production and the crops produced as a result of his works. Citing this analogy Bhagavata further tells that  the Jiva or soul takes birth in a body in accordance with the nature of his past deeds and enjoy the fruits of his past deeds.  This present body and its resultant past deeds performed by the Jiva are separate from the jiva as like as the separation of  the farmer from  the process of farming and the crops produced. With the present body the Jiva enjoys the  fruits of his past deeds in the form of happiness and sorrow. Again, the body means a combination of  five sheaths or koshas arranged in three stages. The “Annamay kosha” constitutes the physical body . The “Pranamay, Manamay and Vijnanamay koshas” form the subtle body and the “Anandamay kosha” constitutes the causal body. The body of each Jiva is a combination of these three stages. Moreover the body remains active in waking state for some part of the day and then it sleeps for the rest period. During sleep also the body remains in dream state for some time and in deep sleep for some time. That is, every day the body remains in waking, dreaming and sleeping states for certain periods.  Though the consciousness or soul is the driving force behind the above three stages, five sheaths and three states related to the body it is totally separate from all these things. To know the difference between the body and the soul it is essential to known the nature of all such things related to the body along with the difference of each of them with the soul. Bhagavata provides simple and elaborate explanations of all these things in various  contexts  and Guru Harideva suggests us to try to realize the difference between the body and the soul on the basis of those descriptions contained in the Bhagavata. (to be continued)

হৰিদেৱ গুৰুজনাই কৈছে যে সাধাৰণ জ্ঞানবুদ্ধি সম্পন্ন সংসাৰী লোকে ভাগৱতত দিয়া সহজ সৰল  জ্ঞান আৰু উপদেশৰ আধাৰত শৰীৰ আৰু আত্মাৰ পাৰ্থক্য বিচাৰ বিশ্লেষণ কৰি আত্মজ্ঞান লাভ কৰাৰ বাবে প্ৰচেষ্টা কৰা কৰ্তব্য। ভাগৱতত কোৱা হৈছে যে এজন কৃষক মাটি চহোৱা , বীজ সিঁচাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি  ধান আদি শস্য চপাই লোৱা পৰ্যন্ত সমস্ত কৰ্ম প্ৰক্ৰিয়াটো সৈতে ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত। চপাই লোৱা ধান বা অন্যান্য শস্য কৃষকজনে কৰা কৰ্মৰ ফল আৰু এই ফল তেওঁ ভোগ কৰে । কিন্তু কৃষকজন এই সমস্ত কৰ্ম প্ৰক্ৰিয়া আৰু তাৰ পৰা উৎপাদিত শস্য আদি কৰ্মফলৰ পৰা পৃথক । এই উপমা দি ভাগৱতত কোৱা হৈছে যে  অতীত কালত কৰা পাপ আৰু পূণ্য কৰ্মৰ ফল ভোগ কৰাৰ অৰ্থে জীৱ বা আত্মাই পূৰ্বজন্মৰ কৰ্মফল অনুযায়ী শৰীৰ গ্ৰহণ কৰে । কৃষক নিজে কৰা কৃষিকৰ্ম আৰু সেই কৰ্মৰ পৰা উৎপাদিত শস্যৰ পৰা যিদৰে পৃথক সেইদৰে জীৱ বা আত্মা পূৰ্ব শৰীৰৰ মাধ্যমত কৰা কৰ্ম আৰু সেই কৰ্মৰ ফল অনুযায়ী বৰ্ত্তমান জন্মত লাভ কৰা শৰীৰৰ পৰা পৃথক।জীৱই বৰ্ত্তমান শৰীৰৰ জৰিয়তে অতীত কালত নিজে কৰা কৰ্মৰ ফল ভোগ কৰি সুখ বা দুখৰ অভিজ্ঞতা লাভ কৰে । আকৌ শৰীৰ বুলি কলে পঞ্চকোষৰ দ্বাৰা বিভক্ত তিনিটা স্তৰৰ শৰীৰৰ সমষ্টি বুজায় । এই তিনিটা স্তৰৰ শৰীৰ হৈছে স্থূল শৰীৰ , সূক্ষ্ম বা লিঙ্গ শৰীৰ আৰু কাৰণ শৰীৰ । ইয়াৰ ভিতৰত অন্নময় কোষ হৈছে স্থূল শৰীৰ।  প্ৰ্ৰাণময় –মনোময়-বিজ্ঞানময় কোষক লৈ সুক্ষ্ম বা লিঙ্গ শৰীৰ আৰু অনন্দময় কোষৰ দ্বাৰা কাৰণ শৰীৰ গঠিত হৈছে । জীৱ মাত্ৰৰে শৰীৰ এই তিনিটা স্তৰত বিভক্ত । তদুপৰি দিনটোৰ কিছু সময়ৰ বাবে শৰীৰ সাৰে থাকি বিভিন্ন কৰ্মত ব্যস্ত হৈ থাকে আৰু কিছু সময়ৰ বাবে শুই  থাকে।আনহাতে  শুই থকা কালছোৱাৰ ভিতৰত   শৰীৰে কিছু সময় সপোন দেখে আৰু কিছু সময় গভীৰ নিদ্ৰাত থাকে । অৰ্থাৎ শৰীৰ   প্ৰতিদিনে জাগ্ৰত বা সাৰে থকা অৱস্থা , স্বপ্ন বা সপোন দেখি থকা অৱস্থা আৰু সুসুপ্তি বা গভীৰ নিদ্ৰামগ্ন অৱস্থা – এই তিনিটা অৱস্থাৰ বশৱৰ্ত্তী হয়। আত্মা শৰীৰৰ  ওপৰোক্ত  তিনিটা স্তৰ ,পঞ্চকোষ আৰু তিনিটা অৱস্থাৰ চালিকা শক্তি যদিও  এই সকলোৰে পৰা পৃথক । শৰীৰৰ সৈতে আত্মাৰ পাৰ্থক্য অনুভৱ কৰাৰ বাবে এইবিলাক জ্ঞান লাভ কৰাৰ লগতে এইবোৰৰ প্ৰত্যেকৰে সৈতে আত্মাৰ পাৰ্থক্য বুজাৰ প্ৰয়োজন। ভাগৱতৰ বিভিন্ন প্ৰসঙ্গত এইবিলাক কথা সহজ সৰলভাৱে বুজাই দিয়া হৈছে আৰু হৰিদেৱ গুৰুজনাই এই জ্ঞানৰ আধাৰত শৰীৰৰ সৈতে আত্মাৰ পাৰ্থক্য বুজি লোৱাৰ উপদেশ প্ৰদান কৰিছে। (আগলৈ)         

Religious Teachings of the “Satra” Institution of Guru Harideva-104 (হৰিদেৱ গুৰুজনাৰ সত্ৰানুষ্ঠানৰ ধৰ্মীয় শিক্ষা-১০৪)

 

Vedic Scriptures tell that  the prime goal of human life is attainment of self- realization or ‘ Atmajnana’ and one’s attachment with his own body is the strongest resistance in the path of that goal . It is already mentioned that the main purpose of the religious teachings of Guru Harideva is  to encourage common people to overcome that resistance and  proceed in the path of self- realization. From our own experience we know that common people like us have to make spiritual practice in parallel to performance  of their familial and social duties. Guru Harideva  was a great scholar of the Vedas, Vedic Philosophy and other Vedic Scriptures of higher order. At the same time   he was well aware of the fact that  it is not possible for  common ignorant people  to understand the contents of those Vedic Scriptures and perform spiritual practice in accordance with the instructions contained there.  To make the things easier for those common householders Guru  Harideva suggests them to follow  the teachings of Bhagavata and live their day to day life in accordance with those teachings. Now, in Bhagavata it is told that if one can correctly understand the difference between the soul and the body then he can become free from attachment with the body. Along with this advice some simple and practical ways of analysis of the subject are also suggested  in  the Bhagavata. In one of such suggestions it is told that the trees bear flowers first . Then  fruits come from the flowers. Those fruits gradually  mature , ripe , deteriorate and finally vanish after sometime.  In a similar way a body of small shape takes birth. Then it gradually grows and becomes young . After completion of  growth the strength , size ,shape etc. of the body reduces gradually. Then, finally the death comes and the body vanishes. That is , the body exists in this world for a limited  period of time starting from birth to till death . Also, during its existence the body is subjected to conditions like birth, growth, deterioration  etc. and finally it vanishes. But the soul exists since prior to birth of the body and entrance of soul in the body is called birth of a body. The changes like birth , growth,  deterioration etc. of the body  do not  have any effect on the soul. Also, the body becomes dead when the soul  abandons it. Based on such knowledge contained in the Bhagavata Guru Harideva tells that by this type of analysis one’s attachment with the body reduces gradually. (to be continued)

বৈদিক শাস্ত্ৰত কোৱা হৈছে যে আত্ম উপলব্ধি বা আত্মজ্ঞান লাভ মানৱ জীৱনৰ মূল লক্ষ্য আৰু শৰীৰৰ প্ৰতি আসক্তি এই লক্ষ্যত উপনীত হোৱাৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰধান অন্তৰায়। এই অন্তৰায় দূৰ কৰি পাৰমাৰ্থিক লক্ষ্যত উপনীত হোৱাৰ বাবে সৰ্বসাধাৰণ মানুহক উৎসাহিত কৰাটো হৰিদেৱ গুৰুজনাৰ  ধৰ্মপ্ৰচাৰৰ মুখ্য উদ্দেশ্য বুলি আগৰ অনেক প্ৰসঙ্গত উল্লেখ কৰি অহা হৈছে। নিজৰ অভিজ্ঞতাৰ পৰা আমি এই কথা সহজে উপলব্ধি কৰিব পাৰো যে  সাধাৰণ লোকে  নিজৰ সাংসাৰিক তথা সামাজিক দায়-দায়িত্বসমুহ পালন কৰাৰ সমান্তৰালভাৱে আত্মোপলব্ধিৰ বাবে চেষ্টা কৰাৰ প্ৰয়োজন হয়। হৰিদেৱ গুৰুজনা নিজে বেদ-বেদান্ত, বৈদিক দৰ্শন আদি উচ্চস্তৰীয় বৈদিক শাস্ত্ৰজ্ঞানৰ অধিকাৰী আছিল। কিন্তু  তেওঁ বুজি পাইছিল যে সাংসাৰিক দায়-দায়িত্ব পালনত সদাব্যস্ত হৈ থকা সাধাৰণ অজ্ঞানী লোকে বেদ-বেদান্তৰ কঠিন তত্বজ্ঞান বুজা সম্ভৱ নহয়। সেয়েহে জনসাধাৰণে যাতে জটিল পাৰমাৰ্থিক তত্বসমুহ সহজভাৱে বুজি লৈ সেইমতে পাৰমাৰ্থিক সাধনা কৰিব পাৰে তাৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি  গুৰুজনাই ভাগৱত শাস্ত্ৰক আধাৰ গ্ৰন্থ হিচাপে লৈ ধৰ্মতত্বৰ শিক্ষা প্ৰদান কৰি গৈছে। ভাগৱত শাস্ত্ৰত কোৱা হৈছে যে  শৰীৰ আৰু আত্মাৰ পাৰ্থক্যজ্ঞানৰ দ্বাৰা শৰীৰৰ প্ৰতি আসক্তি ত্যাগ কৰিব পাৰি । এই উপদেশৰ  লগতে  শৰীৰৰ সৈতে আত্মাৰ পাৰ্থক্য কিদৰে বিচাৰ কৰি চাব পাৰি সেই বিষয়ৰ সৰল জ্ঞানো ভাগৱতত অনেক প্ৰকাৰে দিয়া হৈছে । ইয়াত কোৱা হৈছে যে  গছত ফুল ফুলে , সময় অতিবাহিত হোৱাৰ  লগে লগে   ফুলৰ  পৰা   ফল হয় , সেই ফল ক্ৰমান্বয়ে পুৰঠ হয়,  পকে  , পচে আৰু অৱশেষত  ধ্বংস হয় । একেদৰে এটা ক্ষুদ্ৰ শৰীৰৰ জন্ম হয় ,  শৰীৰৰ আকাৰ ক্ৰমান্বয়ে বৃদ্ধি হয় , বৃদ্ধি সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পিছত শৰীৰৰ শক্তি-সমৰ্থ্য , আকাৰ আকৃতি আদিৰ ক্ৰমান্বয়ে ক্ষয় হয়  আৰু এটা সময়ত ই বিনাশ প্ৰাপ্ত হয় । জন্মৰ পৰা মৃত্যু পৰ্যন্ত সীমাবদ্ধ্ব কালছোৱাৰ ভিতৰত শৰীৰ জগতত থাকে ।অৰ্থাৎ শৰীৰে জন্ম , বৃদ্ধি-ক্ষয় ইত্যাদি নিত্য পৰিবৰ্ত্তন আৰু বিনাশ আদি অৱস্থাৰ অধীনস্থ হৈ জগতত সাময়িকভাৱে নিজৰ  অস্তিত্ব ৰক্ষা কৰে। কিন্তু আত্মা শৰীৰৰ জন্মৰ পূৰ্বৰে  পৰা থাকে আৰু শৰীৰত আত্মাৰ প্ৰৱেশকে শৰীৰৰ জন্ম বুলি ধৰা হয়। আত্মা শৰীৰত থকা  সময়ছোৱাত শৰীৰত ঘটি থকা পৰিবৰ্ত্তনসমুহৰ সৈতে আত্মাৰ কোনো সম্পৰ্ক নাথাকে  আৰু আত্মাই শৰীৰ ত্যাগ কৰাৰ পিছতে শৰীৰৰ বিনাশ হয়। ভাগৱত শাস্ত্ৰই দিয়া তত্বজ্ঞানৰ আধাৰত হৰিদেৱ গুৰুজনাই কৈছে যে শৰীৰ আৰু আত্মাৰ পাৰ্থক্য ওপৰোক্ত প্ৰকাৰে বিচাৰ বিশ্লেষণ  কৰি থাকিলে শৰীৰৰ প্ৰতি আসক্তি ক্ৰমান্বয়ে কমি আহে। (আগলৈ) 

Religious Teachings of the “Satra” Institution of Guru Harideva-103 (হৰিদেৱ গুৰুজনাৰ সত্ৰানুষ্ঠানৰ ধৰ্মীয় শিক্ষা-১০৩)

 

Guru Harideva tells that for Uttama Sharana  or attainment of spiritual perfection one should try to make himself  free from the attachment with his own body. In Vedic Scriptures it is told that when one becomes free from all kinds of attachment with everything of the world including his own body then he attains the highest spiritual perfection or “jeevanmukti”. In some of the preceding post it is already mentioned that becoming free from attachment with body is very difficult. It is as difficult as removal of one’s skin from his own body. We know that skin is very firmly attached with the body. It is difficult even to imagine the removal of the skin from the body of a living person. Similar is the case with  one’s attachment with his own body. The soul and body appear to be firmly attached with each other as like as attachment of skin with the body. In this context scriptures tell that though this task is difficult it is not impossible. To make the subject clear the scriptures explain the matter  with the analogy of snake. A snake can easily remove the skin from its own body. This is because snake can fully realize the fact that it is essential to discard old skin from the body periodically in the interest of its own survival. So it can easily discard its skin though the skin forms an essential part of its body. Also, after removal of the skin the snake becomes totally free from attachment with the discarded skin for the rest period of its life. In a similar way when a person fully realizes  the fact that spiritual perfection and subsequent liberation is the  ultimate aim of human life  and it is most essential to become free from attachment with everything of the world including his own body for attainment of that goal, then  he seriously tries to  become free from attachment with the body. In this context Guru Harideva suggests that any person who sincerely comes to the shelter or Sharana of Lord Krishna can gradually make improvement and finally attain such higher spiritual perfection in due course of time. According to him the above point is explained in the Bhagavata through the life story of Prahlada – the great devotee of God.   (to be continued)

উত্তম প্ৰকাৰৰ শৰণ গ্ৰহণ কৰাৰ বাবে নিজৰ শৰীৰৰ প্ৰতি থকা আসক্তিৰ পৰাও মুক্ত হোৱাৰ চেষ্টা কৰা প্ৰয়োজন বুলি হৰিদেৱ গুৰুজনাই কৈছে। বৈদিক শাস্ত্ৰত কোৱা হৈছে যে নিজৰ শৰীৰকে ধৰি জগতৰ একো বস্তুৰ প্ৰতি কোনো ধৰণৰ আসক্তি নথকা ব্যক্তিক  পাৰমাৰ্থিক পূৰ্ণতা লাভ কৰা ব্যক্তি বা জীৱন্মুক্ত পুৰুষ বুলি ধৰা হয় ।ইয়াৰ আগৰ কেইটামান লিখনিত কৈ অহা হৈছে যে শৰীৰৰ প্ৰতি থকা আসক্তিৰ পৰা মুক্ত হোৱাটো অত্যন্ত কঠিন কাম ।লগতে কোৱা হৈছে যে এই কাম  নিজৰ শৰীৰৰ ছাল নিজে বখলিওয়াৰ দৰে কঠিন কাম । আমি জানো যে ছাল শৰীৰৰ  সৈতে অতি ওতঃপ্ৰোত ভাৱে সংযুক্ত হৈ থাকে । জীৱিত ব্যক্তিৰ শৰীৰৰ পৰা ছাল এৰুৱাই দিয়াৰ কথা কল্পনা কৰাটোও অতিশয় ভয়ংকৰ। শৰীৰৰ সৈতে আমাৰ সংযোগৰ ক্ষেত্ৰতো কথা একে ধৰণৰ। শৰীৰৰ সৈতে আত্মাৰ সংযুক্তিও শৰীৰৰ সৈতে ছালৰ সংযুক্তিৰ সৈতে একে ধৰণৰ যেন অনুভৱ হয়। কিন্তু শাস্ত্ৰত কোৱা হৈছে যে এই কাম কঠিন যদিও অসম্ভৱ নহয় । সাপৰ উপমা দি শাস্ত্ৰত কথাখিনি বুজাই দিয়াৰ চেষ্টা কৰা হৈছে । সাপে অতি সহজে নিজ শৰীৰৰ ছাল পৰিত্যাগ কৰে । ইয়াৰ  কাৰণ হৈছে শৰীৰৰ পুৰণি ছাল সময়ে সময়ে পৰিত্যাগ কৰি নাথাকিলে জীয়াই থকা সম্ভৱ নহয় বুলি সাপে উপলব্ধি কৰিব পাৰে । সেই কাৰণে ছাল শৰীৰৰ অংশ হোৱা সত্বেও সাপে ইয়াক সহজে পৰিত্যাগ কৰে আৰু তাৰ পিছৰ কালত কোনোদিনে সেই পৰিত্যক্ত ছালখনৰ প্ৰতি আসক্তি অনুভৱ নকৰে ।একেদৰে যেতিয়া কোনো এজন ব্যক্তিয়ে অন্তৰৰ গভীৰৰ পৰা অনুভৱ কৰিব পাৰে যে পাৰমাৰ্থিক পূৰ্ণতা লাভ কৰাৰ অন্তত মুক্তি লাভ কৰাটো মানৱ জীৱনৰ চৰম লক্ষ্য আৰু  জগতৰ সমস্ত বস্তুৰ লগতে নিজৰ শৰীৰৰ প্ৰতিও অনাসক্তিৰ ভাৱ পোষণ কৰাটো এই লক্ষ্য সাধন কৰাৰ একমাত্ৰ উপায় তেতিয়া তেনে ব্যক্তিয়ে শৰীৰৰ প্ৰতি আসক্তি ত্যাগ কৰাৰ প্ৰয়োজনীয়তা উপলব্ধি কৰিব পাৰে আৰু তেনে প্ৰচেষ্টাত ব্ৰতী হয়। এই প্ৰসঙ্গত উপদেশ প্ৰদান কৰি হৰিদেৱ গুৰুজনাই কৈছে যে আগ্ৰহ আৰু  শ্ৰদ্ধা সহকাৰে ভগৱান শ্ৰীকৃষ্ণৰ একান্ত আশ্ৰয় বা শৰণ গ্ৰহণ কৰিলে  মানুহে যথাকালত ওপৰোক্ত প্ৰকাৰৰ পাৰমাৰ্থিক পূৰ্ণতা লাভ কৰিব পাৰে । ভাগৱতত ভক্ত প্ৰহ্লাদৰ জীৱন কাহিনীৰ জৰিয়তে এই তত্ব পৰিষ্কাৰ কৰা হৈছে বুলি গুৰুজনাই উল্লেখ কৰিছে ।(আগলৈ)  

Religious Teachings of the “Satra” Institution of Guru Harideva-102 (হৰিদেৱ গুৰুজনাৰ সত্ৰানুষ্ঠানৰ ধৰ্মীয় শিক্ষা-১০২)

 

Guru Harideva tells that if one  comes to the shelter of Lord Krishna without feeling any  attachment with his body  then that is considered as best type of surrendering or Uttama Sharana. That is, for Uttama Sharana one should try to become free from attachment with his own body following proper scriptural procedure suggested for this purpose. We know that for performance of spiritual practice the body is essential. It is not possible to perform successful spiritual practice without a strong and healthy body. In Bhagavata the human body is compared with strong boat suitable for crossing the ocean of material world. Guru Harideva kept his body fit for spiritual practice up to an age of 140 years. Thus it can  easily be understood that becoming free from attachment with the body does not mean carelessness towards the  maintenance of the body. On the other hand, by nature we can leave something if we get something else better than that. Anybody can easily leave a coin of two rupees in lieu of a coin of ten rupees. But Guru Harideva advises us to leave our attachment with the body as per proper procedure. That does not mean that we should leave something and accept something else in lieu of that. Here the proper procedure of leaving means leaving everything of the world after realization of the fact that there is nothing acceptable in this world except the super soul or Lord Krishna. There are countless objects in this world. All of them are placed outside us. We can touch and see some of them. We can feel the presence of some of them with our mind. From the descriptions contained in the scripture we can know and guess about some of them. Our body is also an external object of the above types. So, becoming free from attachment means becoming free from attachment with everything including our own body. Guru Harideva tells that Lord Krishna is omnipresent entity. Everything big and small available in the world including our own body is included in that omnipresent and unimaginably vast entity. If we can overcome the  attachment with our negligibly small body and come to shelter or ‘Sharana’ of Lord Krishna then our mind, intelligence, senses etc. become fully occupied with the thoughts of Lord Krishna and we become part of that omnipresent entity. Under such condition it is not possible to feel any attachment with our individual own body. (to be continued)            

 হৰিদেৱ গুৰুজনাই কৈছে যে যথা বিধিমতে শৰীৰৰ প্ৰতি আসক্তি ত্যাগ কৰাৰ অন্তত একান্তমনে ভগৱান কৃষ্ণৰ শৰণ গ্ৰহণ কৰাই হৈছে উত্তম প্ৰকাৰৰ শৰণ । অৰ্থাৎ উত্তম প্ৰকাৰৰ শৰণত নিজৰ দেহকো বাহ্যিক বিষয় বুলি জ্ঞান কৰিব লাগে আৰু  দেহৰ  প্ৰতি থকা প্ৰীতিকো শাস্ত্ৰবিধি অনুসৰি ত্যাগ কৰাৰ চেষ্টা কৰিব লাগে ।আমি জানো যে  শৰীৰ হৈছে পাৰমাৰ্থিক সাধনৰ মূল ভিত্তি । সুস্থ আৰু সবল শৰীৰ-মন অবিহনে পাৰমাৰ্থিক সাধনাৰ কঠিন পথেৰে আগুৱাই যোৱা সম্ভৱ নহয় । ভাগৱত শাস্ত্ৰত মানৱ শৰীৰক সংসাৰ সাগৰ পাৰ হোৱাৰ বাবে উপযোগী শক্তিশালী নৌকাৰ সৈতে তুলনা  কৰা হৈছে । হৰিদেৱ গুৰুজনাই নিজেও নিয়মিত যোগসাধনাৰ সহায়ত সুস্থ-সবল নিৰোগী শৰীৰ লৈ সুদীৰ্ঘ ১৪০ বছৰ বয়সলৈকে পাৰমাৰ্থিক সাধনা অব্যাহত ৰাখিছিল। গতিকে শৰীৰৰ প্ৰতি আসক্তি ত্যাগ মানে শৰীৰৰ প্ৰতি উদাসীনতা আৰু অযত্ন বুলি ধৰি ল’ব নোৱাৰি। আনহাতে ত্যাগৰ বেলিকা এটা বস্তু পৰিত্যাগ কৰাৰ বিনিময়ত তাতোকৈ ভাল বুলি ভৱা আন এটা বস্তু গ্ৰহণ কৰাটো আমাৰ স্বভাৱ।দহটকীয়া মুদ্ৰা এটাৰ বিনিময়ত দুটকীয়া মুদ্ৰা এটা যিকোনো মানুহে অতি সহজে পৰিত্যাগ কৰিব পাৰে । কিন্তু  হৰিদেৱ গুৰুজনাই যথাবিধিমতে দেহৰ আসক্তি  পৰিত্যাগ কৰাৰ উপদেশ দিছে । ইয়াৰ অৰ্থ আমি সাধৰণতে ভৱাৰ দৰে  এটা বস্তু ত্যাগ কৰি তাৰ বিনিময়ত অন্য এটা বস্তু গ্ৰহণ কৰা নহয় । যথাবিধিমতে কৰা ত্যাগ হৈছে মানৱ জীৱনত পৰমাত্মা বা পৰমেশ্বৰ ভগৱান কৃষ্ণই একমাত্ৰ গ্ৰহণযোগ্য  বস্তু বুলি  তত্বজ্ঞানত প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰাৰ অন্তত নিজ শৰীৰকে ধৰি জগতৰ অন্য সমস্ত বস্তুৰ সম্পূৰ্ণ আৰু বিনিময় বিহীন পৰিত্যাগ।জগতত অসংখ্য প্ৰকাৰৰ বস্তু আছে । এই বস্তু আমাৰ বাহিৰত থাকে । এইবিলাক আমি চাব পাৰো , স্পৰ্শ কৰিব পাৰো , মনেৰে অনুভৱ কৰিব পাৰো , শাস্ত্ৰৰ বৰ্ণনা পঢ়ি জানিব পাৰো  আৰু আছে বুলি অনুমান কৰিব পাৰো । শৰীৰো তেনে পৰ্যায়ৰ বাহ্যিক বস্তু । সেই কাৰণে আসক্তি ত্যাগৰ অৰ্থ  হৈছে জগতৰ অন্যান্য বস্তুৰ লগতে নিজৰ শৰীৰৰ প্ৰতি থকা আসক্তিৰো  ত্যাগ ।হৰিদেৱ গুৰুজনাই কৈছে যে ভগৱান কৃষ্ণ সৰ্বব্যাপক তত্ব । আমাৰ শৰীৰকে ধৰি জগতৰ ক্ষুদ্ৰ-বৃহৎ সমস্ত বস্তু  এই সৰ্বব্যাপক তত্ববস্তুৰ ভিতৰত অন্তৰ্নিহিত  হৈ আছে । নিজৰ ক্ষুদ্ৰ শৰীৰটোৰ প্ৰতি আসক্তি ত্যাগ কৰি ভগৱান কৃষ্ণৰ শৰণ গ্ৰহণ কৰিব পাৰিলে  মন, বুদ্ধি , ইন্দ্ৰিয় সমস্তই কৃষ্ণময় হৈ উঠে  , জগতৰ সৰ্বত্ৰতে কৃষ্ণ দৰ্শন হয় আৰু নিজকে সৰ্বব্যাপক তত্ববস্তু পৰমেশ্বৰ কৃষ্ণৰ অন্তৰ্গত বুলি জ্ঞান হয় ।তেনে অৱস্থাত নিজৰ পৃথক শৰীৰ বুলিবলৈ একো অৱশিষ্ট নাথাকে ।(আগলৈ)